ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΡΙΩΔΙΟ ;

Τριώδιο είναι η εκκλησιαστική περίοδος που εκτείνεται από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου έως την Κυριακή του Πάσχα. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της, από το οποίο παίρνει και το όνομά της, είναι ότι κατά την περίοδο αυτή οι Κανόνες που απαρτίζουν τις καθημερινές ακολουθίες αποτελούνται από τρεις ωδές και όχι εννέα, όπως συμβαίνει με όλους τους υπόλοιπους Κανόνες. Είναι πλήρης ακολουθιών, προσφέροντας στους πιστούς πολλές ευκαιρίες λειτουργικής εμπειρίας. Είναι περίοδος κατάνυξης και προετοιμασίας για το Άγιο Πάσχα και την Ανάσταση του Κυρίου. Δεν εκτείνεται πάντα στην ίδια περίοδο του έτους μία και εξαρτάται από το Πάσχα.

Όλες οι Κυριακές του Τριωδίου έχουν μια συγκεκριμένη ονομασία και αποτελούν μια αλληλουχία μεστή νοημάτων και μηνυμάτων. Με τη σειρά, οι Κυριακές του Τριωδίου είναι:
Κυριακή Τελώνου και Φαρισαίου
Κυριακή του Ασώτου
Κυριακή της Απόκρεω
Κυριακή της Τυροφάγου
Α' Νηστειών: Κυριακή της Ορθοδοξίας
Β' Νηστειών: Γρηγορίου του Παλαμά
Γ' Νηστειών: Κυριακή Σταυροπροσκυνήσεως
Δ' Νηστειών: Ιωάννου της Κλίμακος
Ε' Νηστειών: Μαρίας της Αιγυπτίας
Κυριακή των Βαΐων

Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή Σαρακοστή, όπως απλά λέγεται, είναι η 40νθήμερη περίοδος από την Α' Κυριακή των Νηστειών μέχρι και την Κυριακή των Βαΐων. Είναι περίοδος αυστηρότατης νηστείας και πνευματικού αγώνα.

Οι ακολουθίες που τελούνται κατά την περίοδο του Τριωδίου είναι:

1) ΚΑΤΑΝΥΚΤΙΚΟΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ: Κάθε Κυριακή των Νηστειών απόγευμα τελείται εσπερινός. Λέγεται "κατανυκτικός" γιατί περιέχει τροπάρια και ύμνους μετανοίας, ενώ το ψαλτικό ύφος είναι λιτό χωρίς εξάρσεις. Ο πρώτος, μάλιστα (ο οποίος τελείται την Κυριακή της Τυροφάγου το Απόγευμα), λέγεται "εσπερινός της συγχώρησης" γιατί τότε οι πιστοί ζητούν συγχώρεση ο ένας από τον άλλο για πιθανά παραπτώματά τους, ώστε να εισέλθουν ελεύθεροι στην περίοδο της Σαρακοστής.

2) ΜΕΓΑ ΑΠΟΔΕΙΠΝΟ: Ἡ ακολουθία του Μικρού Αποδείπνου τελείται καθημερινά από τον καθένα μας, στο χώρο που επιθυμούμε, σαν προσωπική μας προσευχή. Για την περίοδο της Σαρακοστής, όμως, η Εκκλησία έχει θεσπίσει να τελείται στους Ορθόδοξους Ναούς κάθε απόγευμα το "Μέγα Απόδειπνο", το οποίο είναι επαύξηση του μικρού με όμορφους και κατανυκτικούς Κανόνες (ύμνους). Εκεί ψάλλεται ὁ υπέροχος ύμνος: "Κύριε τῶν δυνάμεων μεθ'ἠμῶν γενοῦ. Ἄλλὸν γὰρ ἐκτός Σου βοηθὸν ἐν θλίψεσιν οὐκ ἔχομεν. Κύριε τῶν δυνάμεων ἐλέησον ἠμᾶς".

3) Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΗΓΙΑΣΜΕΝΩΝ ΔΩΡΩΝ: Κάθε Θ. Λειτουργία είναι γεγονός χαρμόσυνο, αναστάσιμο. Την περίοδο της Σαρακοστής η Εκκλησία τέλει Θ. Λειτουργία τα Σάββατα και τις Κυριακές (όπου τελείται η Θ. Λειτουργία του Μ. Βασιλείου), για να επιτείνει την ατμόσφαιρα κατάνυξης και μετανοίας που υπάρχει αυτή την περίοδο. Επειδή, όμως, το Σώμα και το Αίμα του Κυρίου είναι ἡ τροφή του χριστιανού, η μητέρα Εκκλησία φρόντισε να του την παρέχει με μια "εδική" Θ. Λειτουργία, τη Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων, στην οποία δεν γίνεται καθαγιασμός άρτου και οίνου σε Σώμα και Αίμα Κυρίου, αλλά χρησιμοποιείται για τη Θ. Κοινωνία Σώμα και Αίμα καθαγιασμένο κατά την Θ. Λειτουργία της προηγούμενης Κυριακής.

4) ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ: Είναι μια ακολουθία που τελείται κάθε Παρασκευή απόγευμα και είναι αφιερωμένη στη Θεοτόκο. Συνήθως τελείται μαζί με μικρό απόδειπνο ή εσπερινό. Στους χαιρετισμούς ψάλλεται ο εξαίσιος Κανόνας του Ιωσήφ "Ἀνοίξω τὸ στόμα μου...", ενώ απαγγέλλονται οι 24 (6 κάθε φορά επί 4 εβδομάδες) κατ' αλφάβητο οίκοι της Θεοτόκου ("Ἄγγελος προτοστάτης..., Βλέπουσα ἡ ἁγία..., Γνῶσιν ἄγνωστον... κτλ), έργο του Ρωμανού του μελωδού.

5) ΜΕΓΑΛΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ: Την Τετάρτη μετά την Δ' Κυριακή των Νηστειών τελείται ἡ ακολουθία του Μεγάλου Κανόνα. Ο Μ. Κανόνας είναι ένα αριστούργημα θεολογίας και ποίησης που αποτελείται από 300 περίπου τροπάρια.

6) ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ΥΜΝΟΣ: Την πέμπτη Παρασκευή των Νηστειών τελείται η ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου (στις τέσσερις προηγούμενες έχει τελεστεί ἡ ακολουθία των "Χαιρετισμών"). Στην ακολουθία αυτή απαγγέλλονται και οι 24 οίκοι της Θεοτόκου (βλ. "Χαιρετισμοί"), ενώ η συχνή επανάληψη του "Τὴ ὑπερμάχω" μας υπενθυμίζει τη δια της Θεοτόκου θαυματουργική διάσωση της Κωνσταντινούπολης από τους Αβαρούς το 626 μ.Χ. Τότε οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης είχαν συνθέσει και ψάλει όρθιοι τον υπέροχο αυτό ύμνο, για να ευχαριστήσουν την προστάτιδα του Έθνους μας, την Υπεραγία Θεοτόκο.