ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΦΘΟΝΟΥ (ΜΕΡΟΣ Β')

Η θεραπεία του πάθους του φθόνου

Η αρρώστια του φθόνου θεραπεύεται πολύ πιο δύσκολα από τα άλλα πάθη. Ο ιερός Χρυσόστομος φθάνει στο σημείο να πει ότι « είναι προτιμώτερο να έχει κανείς ένα φίδι να περιστρέφεται μέσα στα σπλάγχνα του, παρά φθόνο να σύρεται μέσα του. Διότι το μεν φίδι είναι δυνατόν και να το εμέση κανείς με την βοήθεια των φαρμάκων… ο φθόνος όμως εμφωλεύει στα βάθη της ψυχής και είναι πάθος που δύσκολα εξαλείφεται… Και δεν μπορεί να βρει κανείς κάποια ικανοποίηση γι’αυτόν, με την οποία να απομακρυνθεί από τη μανία, παρά μόνον μία: Την δυστυχία του ευτυχισμένου. Έτσι ησυχάζει, ή μάλλον ούτε έτσι. Διότι και αν αυτός πάθει κακό, βλέποντας άλλον να ευημερεί, μπαίνει στα ίδια βάσανα· από παντού τραύματα, από παντού πληγές».

Η δυσκολία για την καταπολέμηση του πάθους του φθόνου οφείλεται πολλές φορές στο ότι ο φθονερός άνθρωπος όχι μόνο δεν θέλει να αντιληφθεί την αρρώστια που τον κατατρώει, αλλά και την εξωραΐζει με διάφορους τρόπους. Ενώ δηλαδή τρέφει δυνατό μίσος προς τον αδελφό του που φθονεί, μέσα του πιστεύει πως κινείται από αγάπη προς αυτόν! Αυτό δεν συμβαίνει με κανένα άλλο πάθος. Ούτε ο πόρνος πιστεύει ότι κινείται από την αρετή της σωφροσύνης και πορνεύει, ούτε ο φιλόδοξος υποστηρίζει ότι κινούμενος από την αρετή της ταπεινοφροσύνης επιδιώκει την δόξα των ανθρώπων. Ο φθονερός όμως όταν φθονεί τον αδελφό του πιστεύει ότι κινείται από αισθήματα αγάπης!

Είναι λοιπόν βασικό να καταλάβει ο άνθρωπος που διακατέχεται σε μικρό ή μεγάλο βαθμό από το πάθος του φθόνου ότι πράγματι πάσχει από αυτό. Δεν αρκεί όμως η διάγνωση. Χρειάζεται και η θεραπεία. « Με ποιό τρόπο θα μπορέσουμε να αποφύγουμε την αρρώστια αυτή ή αν αρρωστήσουμε να θεραπευθούμε;» ρωτά ο μέγας Βασίλειος. Και απαντώντας λέγει ότι μπορούμε να απαλλαγούμε από την αρρώστια του φθόνου εάν κατ’ αρχάς σταματήσουμε να θεωρούμε ως σπουδαία τα ανθρώπινα πράγματα, δηλαδή τον πλούτο, την δόξα, την σωματική υγεία: « Δεν ονομάζουμε αγαθά αυτά που είναι πρόσκαιρα και παρέρχονται, εφ’ όσον έχουμε κληθεί να γίνουμε μέτοχοι των αιωνίων και αληθινών αγαθών». Επομένως εκείνος που κατέχει τα πρόσκαιρα αγαθά δεν είναι αξιοζήλευτος, διότι αυτά από μόνα τους χωρίς την αρετή δεν εξασφαλίζουν την ευτυχία. Γενικά, λέγει ο Άγιος, « ύψωσε τον νου σου από τα ανθρώπινα και κοίταξε το πράγματι καλό και επαινετό (δηλαδή τα ουράνια αγαθά) και τότε δεν θα θεωρήσεις ποτέ αξιομακάριστο και αξιοζήλευτο τον άνθρωπο που έχει φθαρτά και επίγεια αγαθά. Όταν σκέπτεσαι έτσι και δεν εντυπωσιάζεσαι από τα κοσμικά αγαθά, σαν να είναι σπουδαία, είναι αδύνατον να σε καταλάβει ποτέ ο φθόνος. Αν όμως επιθυμείς δόξα και θέλεις να φαίνεσαι ανώτερος από πολλούς και γι’ αυτό δεν ανέχεσαι να είσαι δεύτερος (διότι αυτό είναι αφορμή φθόνου), τότε στρέψε την φιλοδοξία σου προς την απόκτηση της αρετής». Προσπάθησε δηλαδή να γίνεις πρώτος στην αρετή, και με τον αγώνα σου αυτό θα απαλλαγείς και από το πάθος του φθόνου.

Στον αγώνα εναντίον του πάθους του φθόνου είναι πάνω από όλα απαραίτητη η βοήθεια του Θεού. Θα πρέπει να την ζητήσουμε με θερμή προσευχή. Ο ιερός Χρυσόστομος προτρέπει τους πιστούς να προσέχουν το πάθος αυτό και να προσεύχωνται για τους φθονερούς να θεραπευθούν. « Να φεύγουμε μακριά από το πάθος τούτο. Ούτε εμείς να φθονούμε αλλά και για όσους φθονούν ας προσευχώμαστε με θέρμη… Διότι αυτοί είναι αδικημένοι, που έχουν μέσα τους σκουλήκι να κατατρώγει παντοτινά την καρδιά τους, και που κρατούν μέσα τους πηγή δηλητηρίου πικρότερου από κάθε χολή. Ας παρακαλούμε λοιπόν τον φιλάνθρωπο Θεό και εκείνους να απαλλάξει από το πάθος, και μεις ποτέ να μην πέσουμε σ’αυτή την αρρώστια. Διότι είναι απάτητος ο ουρανός για όποιον λειώνει από αυτή την νόσο, αλλά και πριν από τον ουρανό και η παρούσα ζωή είναι αβίωτη».

Ο Άγιος Παΐσιος υποδείκνυε έναν τρόπο για την καταπολέμηση του πάθους αυτου: « Αν κανείς γνωρίσει τα χαρίσματα με τα οποία τον έχει προικίσει ο Θεός, και τα αξιοποιήσει, τότε δεν θα ζηλεύει και η ζωή του θα είναι Παράδεισος. Πολλοί δεν βλέπουν τα δικά τους χαρίσματα· βλέπουν μόνο τα χαρίσματα των άλλων και τους πιάνει η ζήλεια. Θεωρούν τον εαυτό τους αδικημένο, μειωμένο, και έτσι βασανίζονται και κάνουν την ζωή τους μαύρη». Με τους καλούς λογισμούς και θερμή προσευχή απαλλάσσεται ο άνθρωπος από τις φθονερές σκέψεις: « Αν θέλεις να κάνεις πνευματική προκοπή, να χαίρεσαι όταν προοδεύουν οι αδελφοί, και να παρακαλάς τον Θεό αυτοί να προοδεύουν συνέχεια και συ να φθάσεις στην δική τους πρόοδο… Όταν ο άνθρωπος φθάσει να χαίρεται για την πρόοδο των άλλων, τότε ο Χριστός θα του δώσει όλη την πρόοδο των άλλων και θα χαίρεται όσο χαίρονται όλοι οι άλλοι».

Η αγάπη είναι αρετή που κατ’ εξοχήν νικά τον φθόνο. Όταν αποκτήσουμε την αληθινή αγάπη, τότε ο φθόνος εξορίζεται από την ψυχή μας. Ένας στίχος του αγίου Γρηγορίου προτρέπει κάθε πιστό να κινηθεί στο ύψος της αληθινής αγάπης και να αφήσει στη γη τον φθόνο και τις μικρότητες που τον ακολουθούν: « Ύψου βάδιζε, τον φθόνον δε έα (αφησέ τον) κάτω».

Έλεγε ο Άγιος Παΐσιος: « Τις γυναίκες, επειδή έχουν περισσότερη αγάπη στην φύση τους, ο Διάβολος πολύ τις πολεμάει (από φθόνο) και προσπαθεί να δηλητηριάσει την αγάπη τους με την φαρμακερή ζήλεια». Όταν ρώτησαν τον Άγιο πως μπορεί η γυναίκα να βγάλει τον εαυτό της από την αγάπη της « για να μείνει καθαρή η πολλή αγάπη που έχει», εκείνος απάντησε: « Αν ξεπεράσει τις μικρότητες και καλλιεργήσει την πνευματική λεβεντιά και την πνευματική αρχοντιά, την θυσία. Η αρχοντιά είναι το αντίδοτο της ζήλειας».  

Σε άλλη περίπτωση ο Άγιος διευκρίνισε τι σημαίνει η πνευματική αρχοντιά: « Είναι η πνευματική ανωτερότητα, είναι η θυσία. Μια αρχοντική ψυχή έχει απαιτήσεις μόνον από τον εαυτό της και όχι από τους άλλους. Θυσιάζεται για τους άλλους, χωρίς να περιμένει ανταμοιβή. Ξεχνάει ότι δίνει, και θυμάται ακόμη και το παραμικρό που της δίνεται. Έχει φιλότιμό, έχει ταπείνωση και απλότητα, έχει ανιδιοτέλεια, τιμιότητα,… όλα τα έχει».

Μέχρις ότου φθάσει ο άνθρωπος να θεωρεί δικά του τα αγαθά ή την τιμή που απολαμβάνει ο αδελφός του, και κινούμενος από αγάπη να χαίρεται γι’αυτά σαν να ήταν πραγματικά δικά του, δεν είναι δυνατόν να απαλλαγεί τελείως από το πάθος του φθόνου.

Εάν βρισκώμαστε από την πλευρά των φθονούμενων και θέλουμε να βοηθήσουμε τον αδελφό μας που πάσχει από το πάθος του φθόνου, θα πρέπει να ενεργήσουμε με πολλή προσοχή. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ακόμη και η αγάπη που δείχνει ο φθονούμενος ερεθίζει και δυναμώνει το πάθος του φθονερού ανθρώπου. Είναι καλύτερο να προσευχώμαστε από μακριά (εφ’ όσον δεν έχουμε φταίξει σε κάτι), διότι και ο Κύριος προνοώντας και για τους φθονερούς Γραμματείς και Φαρισαίους έφευγε μακριά τους όταν φούντωνε ο φθόνος τους.

Γράφει ο μέγας Βασίλειος: « Ήταν σοφός εκείνος που δεν επέτρεπε ούτε να συνδειπνήσει κανείς με άνδρα φθονερό. Και με τη συναναστροφή στο δείπνο εννοούσε και όλη την εν γένει επικοινωνία στη ζωή. Όπως όταν κρατάμε εύφλεκτη ύλη προσέχουμε να την αποθέσουμε κάπου μακριά από τη φωτιά, έτσι πρέπει, όσο είναι δυνατόν, να αποφεύγουμε τις φιλίες με φθονερούς ανθρώπους, για να αποφύγουμε τα βέλη του φθόνου».

Εάν θέλουμε να προλάβουμε τα βέλη του φθόνου θα πρέπει να περιφρονούμε κι όσο μπορούμε να αποφεύγουμε « την ανθρώπινη δόξα, η οποία είναι γεννήτρια φθόνου. Φθόνου που είναι δυνάμει φόνος, και πρόξενος της πρώτης μιαιφονίας και αργότερα της θεοκτονίας».

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Κατά τους αγίους Πατέρας οποιαδήποτε αρετή και να αποκτήσει ο άνθρωπος αμαυρώνεται αν υπάρχει το πάθος του φθόνου. Ο ιερός Χρυσόστομος μάλιστα λέγει: « Αν κάποιος είναι κυριευμένος από το πάθος του φθόνου, ακόμη και αν θαυματουργεί και παρθενεύει και νηστεύει… και με τις αρετές αυτές φθάσει τους Αγγέλους, θα είναι από όλους τους ανθρώπους βδελυρότερος».

Ο προφήτης Σολομών στο βιβλίο του Άσμα ασμάτων αντιπαραθέτει την αγάπη και το πάθος της ζήλειας: Κραταιά ως θάνατος αγάπη, σκληρός ως Άδης ζήλος. Λέγει δηλαδή ότι η μεν αγάπη είναι τόσο δυνατή που να νικά και τον θάνατο, ενώ η ζήλεια- που είναι μια φοβερή διαστροφή της αγάπης- είναι σκληρή σαν τον Άδη. Αυτές τις δύο καταστάσεις βίωσε έντονα η ανθρώπινη φύση στο πρόσωπο του Χριστού: την σκληρότητα του φθόνου που κυοφόρησε τον θάνατο, και την δύναμη της αγάπης του Χριστού που νίκησε τον θάνατο και χάρισε την αιώνια ζωή.

Είθε ο αναστάς Κύριος να αναστήσει και τις ψυχές όσων από εμάς κυριεύθηκαν από το πάθος του φθόνου και οδηγήθηκαν στον Αδη της κακίας. Είθε να μας χαρίσει την γεύση της αγάπης Του που νικά τον θάνατο και αποτελεί την ίδια την ουράνια Βασιλεία: Γεύσασθε και ίδετε ότι χρηστός ο Κύριος. Αμην

Από το βιβλίο: Το πάθος του φθόνου

του ιερομονάχου Γρηγορίου

Πατήστε εδώ για να δείτε: " ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΦΘΟΝΟΥ (ΜΕΡΟΣ Α')"