ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΦΘΟΝΟΥ (ΜΕΡΟΣ Α')

Τι είναι φθόνος

Ο φθόνος είναι ο εσωτερικός βασανισμός και παιδεμός του ανθρώπου για την ευτυχία του αδελφού του. Είναι το λιώσιμο της ψυχής και ο πόνος για κάθε καλό που έρχεται στην ζωή του άλλου.

Είναι κοινή εμπειρία των γονέων που ανατρέφουν παιδιά ότι ο φθόνος είναι το πάθος που εκδηλώνεται από την πρώιμη παιδική και αθώα ηλικία. Το μικρό παιδί αναπτύσσει φοβερά αισθήματα ζήλειας και φθόνου μόλις αποκτήσει αδελφό. Η αίσθηση ότι και κάποιον ακόμη θα αγαπούν οι γονείς του είναι ανυπόφορη. Καθώς

το παιδί μεγαλώνει καταλαβαίνει και ελέγχει το πάθος του φθόνου, όπως φυσικά και τα υπόλοιπα πάθη. Πολλές φορές όμως, όταν ο άνθρωπος δεν αγωνίζεται πνευματικά, το πάθος μένει μέσα, ριζώνει στην ψυχή, αλλά είναι καλά κρυμμένο και όταν εκδηλώνεται παρουσιάζεται συγκαλυμμένο με το προσωπείο της αγάπης.

Η ψυχή όμως του φθονερού ανθρώπου είναι γυμνή από αγάπη και τραυματίζεται κάθε φορά που βλέπει κάποιον συνάνθρωπο του να χαίρεται. Έχει υγεία ο αδελφός του; Τον ζηλεύει. Αποκατάστησε κάποιο παιδί του; Τον κατατρώει το σκουλήκι της ζήλειας. Είναι ο άλλος ένας επιτυχημένος επαγγελματίας; Ο φθόνος του κλέβει κάθε χαρά. Κάθε γεγονός που δίνει χαρά στον συνάνθρωπο είναι για τον φθονερό αφορμή δυστυχίας. Είναι γεμάτο το σπίτι του άλλου από τα αγαθά του Θεού; Είναι πάντα χαρούμενος ο γνωστός του για όσα του στέλνει ο καλός Θεός; Όλα αυτά είναι τροφή στο πάθος του φθόνου και προσθέτουν πόνο στην ψυχή του φθονερού ανθρώπου. Την αποστολική προτροπή χαίρειν μετά χαιρόντων και κλαίειν μετά κλαιόντων ο φθονερός άνθρωπος την αντιστρέφει, και θλίβεται στην χαρά των αδελφών του, ενώ χαίρεται κρυφά στην θλίψη τους.

Ο φθονερός άνθρωπός θλίβεται όχι επειδή δεν έλαβε τις ευλογίες της αγάπης του Θεού, αλλά επειδή δέχθηκε ευλογίες και ο συνάνθρωπος του. Μοναδική του επιθυμία θα έλεγε κανείς είναι να ιδή τον φθονούμενο από ευτυχής να γίνεται δυστυχής, από υγιής άρρωστος, από πλούσιος φτωχός. Τότε μόνον ικανοποιείται το πάθος του και συμφιλιώνεται με τον άνθρωπο που φθονεί, μάλιστα του παριστάνει και τον φίλο!

Κανένα πάθος δεν είναι χειρότερο από τον φθόνο. Ο φθονερός άνθρωπος, λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, « για να καταστρέψει τον άλλο καταστρέφει μαζί και τον εαυτό του… Θεωρεί όλους τους ανθρώπους εχθρούς… Λυπάται που τιμάται ο Θεός, χαίρεται με όσα χαίρεται ο Διάβολος».

Ο μέγας Βασίλειος γράφει: « Τι χειρότερο μπορεί να υπάρξη από την αρρώστια του φθόνου; Αυτός είναι φθορά της ζωής, καταστροφή της ανθρώπινης φύσεως, έχθρα προς τα αγαθά που χαρίζει ο Θεός». Ο άγιος Νείλος δίνει συνοπτικά τα χαρακτηριστικά του φθόνου: « Ο Φθόνος είναι σκέπασμα της υπερηφάνειας, …ρίζα της καταλαλίας, … υπόκριση της φιλίας, … έχθρα της αγάπης, ζήλεια για εκείνους που ευδοκιμούν». Για το πάθος αυτό λέγει ο προφήτης Σολομών: Ανελεήμων θυμός και οξεία οργή, αλλ’ ουδένα υφίσταται ζήλος. Δηλαδή: Άσπλαγχνος είναι ο θυμός, και η οργή σαν κοφτερό μαχαίρι, αλλά τίποτε δεν μπορεί να σταθή και να συγκριθή με τον φθόνο.

Το πάθος του φθόνου, συμπεραίνουν οι άγιοι Πατέρες, « είναι θηρίο φαρμακερό, κακία θεληματική, … πονηρία που στερείται απολογίας, αιτία και μητέρα όλων των κακών». Ο φθόνος « είναι εφεύρεση διαβολική, … εμπόδιο στη χριστιανική ζωή, δρόμος για την κόλαση, στέρηση της ουρανίου Βασιλείας».

Συνέπειες του πάθους του φθόνου

Ο φθόνος είναι ένα πάθος το οποίο παραλύει ολόκληρο τον άνθρωπο. « Τέτοιο είναι το κεντρί του φθόνου: μόλις καρφωθή μέσα στην ψυχή τραυματίζει ολόκληρο τον άνθρωπο… Καταστρέφει ελεεινά τις αισθήσεις, των οποίων η χρήση είναι δρόμος για μάθηση. Δεν αφήνει τον άνθρωπό ούτε το συμφέρον του να καταλάβη… ούτε να ιδή καθαρά τα γεγονότα». Ο άνθρωπος που φθονεί αυτοκαταστρέφεται. « Διότι τέτοια είναι η κακία αυτού του πάθους: πρώτα καταστρέφει αυτόν που το γεννά. Όπως το σκουλήκι που γεννιέται από το ξύλο πρώτα τρώει το ίδιο ξύλο, έτσι και ο φθόνος καταστρέφει πρώτα την ψυχή εκείνη που τον γέννησε.»

Όπως χαρακτηριστικά λέγει ο ιερός Χρυσόστομος, ο φθονερός « κάνει τα πάντα για να ρίξη κάτω αυτόν που πετά προς τον ουρανό, αφού έχει γίνει τέλειος ζηλωτής του Διαβόλου. Διότι και ο Διάβολος όταν είδε τον άνθρωπο στον Παράδεισο, δεν προσπάθησε ο ίδιος να διορθωθή, αλλά να βγάλη εκείνον από τον Παράδεισο». Ο Άγιος προχωρεί περισσότερο, και απευθύνεται στον φθονερό άνθρωπο με τούτα τα φοβερά λόγια: « Ο δαίμονας φθονεί μεν αλλά φθονεί ανθρώπους και ποτέ δαίμονες, ενώ συ αν και είσαι άνθρωπος, φθονείς ανθρώπους και πολεμείς τους ομόφυλους και ομογενείς σου, πράγμα που δεν πράττει ούτε δαίμονας».

Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος συνοψίζει με επιγραμματικό τρόπο τις συνέπειες του φθόνου: « Εκείνος που βρήκε τον φθόνο (και αρχίζει να φθονεί) βρήκε μαζί με αυτόν τον Διάβολο». Στη συνέχεια εκτελεί το έργο του Διαβόλου: « Οι φθονεροί και κακοί, όπου να βρεθούν, κακία και διαβολιές μεταφέρουν και την βάσανο της κολάσεως, και προσπαθούν να βασανίζουν και άλλους, όπως κάνουν και οι δαίμονες».

Ο φθονερός άνθρωπος δεν καταστρέφει μόνο τον εαυτό του αλλά ακτινοβολεί και γύρω του κακία. Είναι εξακριβωμένο ότι αυτό συμβαίνει και χωρίς να εκδηλώσει ο άνθρωπος αυτός την κακία του, ίσως και χωρίς να το καταλαβαίνει.

Ένα άλλο αποτέλεσμα του φθόνου είναι η υποκριτική συμπεριφορά. Ο μέγας Βασίλειος λέγει ότι η υποκρισία « είναι καρπός του φθόνου. Διότι η διπλή συμπεριφορά γεννιέται στους ανθρώπους κυρίως από φθόνο, όταν ενώ έχουν βαθειά στην ψυχή τους μίσος, δείχνουν στην επιφάνεια τα χρώματα της αγάπης. Μοιάζουν έτσι με τους ύφαλους που μόλις καλύπτονται από την επιφάνεια της θάλασσας και αποβαίνουν απρόβλεπτο κακό για εκείνους που δεν προσέχουν». Παρόμοια εκφράζεται και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης: « Τον φθόνο ακολουθεί η υποκρισία, την υποκρισία ακολουθεί η πίκρα, και αυτήν η μισανθρωπία».

***

Ο φθόνος είναι μια διαστροφή της αρετής της αγάπης και αυτήν κυρίως πολεμά και εκδιώκει. Διότι η αγάπη, που είναι μητέρα, ρίζα και πηγή όλων των αρετών, εφαρμόζεται κατ’ εξοχήν με την τήρηση της αποστολικής προτροπής χαίρειν μετά χαιρόντων. Λέγει ο ιερός Χρυσόστομος: « Δεν είναι μικρό το κατόρθωμα το να χαίρεται κανείς όταν χαίρεται ο αδελφός του… Πολλοί άνθρωποι κινδύνευσαν μαζί με εκείνους που κινδύνευαν, όταν όμως εκείνοι ευτύχησαν, δαγκώθηκαν. Τόσο μεγάλη δύναμη έχει το πάθος του φθόνου!».

Σε άλλη περίπτωση ο ίδιος Άγιος μιλά πιο αναλυτικά: « Το να κλαίει κανείς μαζί με εκείνους που κλαίνε είναι εύκολο, το να χαίρεται όμως με εκείνους που χαίρονται δεν είναι και τόσο απλό… Διότι στην πρώτη περίπτωση η ίδια η φύση της συμφοράς είναι ικανή και την πέτρα να κινήσει σε συμπάθεια, ενώ στην περίπτωση της ευημερίας, ο φθόνος και η ζήλεια δεν αφήνουν εκείνον που δεν αντιμετωπίζει τα πράγματα πολύ πνευματικά να γίνει συμμέτοχος της χαράς. Διότι όπως η αγάπη ενώνει και συνδέει εκείνους που έχουν διαφορές, έτσι και ο φθόνος χωρίζει εκείνους που είναι ενωμένοι».

Όταν ο άνθρωπος φθονεί τον αδελφό του, που με τις πράξεις του δοξάζει τον Θεό, « δεν μάχεται μόνο τον αδελφό του αλλά και το θέλημα του Θεού». Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος απευθύνεται στον φθονερό άνθρωπο και του λέγει: « Πες μου, γιατί χλωμιάζεις και τρέμεις;… Τι κακό έγινε; Επειδή ο αδελφός σου είναι διάσημος και ένδοξος και επιτυχημένος; Έ, τότε πρέπει να γιορτάζεις και να χαίρεσαι και να δοξάζεις τον Θεό, διότι το δικό σου μέλος (δηλ. ο συνάνθρωπος σου) είναι διάσημο και ένδοξο. Εσύ όμως πονάς διότι δοξάζεται ο Θεός!... Ναι, λέγει, “αλλά θα ήθελα να δοξάζεται εξαιτίας μου ο Θεός”. Έ, τότε να χαίρεσαι όταν ευδοκιμεί ο αδελφός σου, και έτσι δοξάζεται και από σένα ο Θεός, και όλοι θα πουν: Ευλογητός ο Θεός που έχει τέτοιους υπηρέτες, που είναι απαλλαγμένοι από κάθε φθόνο».

Από το βιβλίο: Το πάθος του φθόνου

του ιερομονάχου Γρηγορίου

Πατήστε εδώ για να δείτε: "ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΤΟΥ ΦΘΟΝΟΥ (ΜΕΡΟΣ Β')"